ตราประจำจังหวัด
รูปมณฑปประดิษฐานพระแท่นศิลาอาสน์ มีลวดลายกนกประกอบ
สัญลักษณ์ประจำจังหวัด
ดอกประดู่ (Pterocarpus indicus) ดอกไม้ประจำจังหวัด
สัก (Tectona grandis) ต้นไม้ประจำจังหวัด
คำขวัญประจำจังหวัดอุตรดิตถ์
เหล็กน้ำพี้ลือเลื่อง เมืองลางสาดหวาน
บ้านพระยาพิชัยดาบหัก ถิ่นสักใหญ่ของโลก
อุตรดิตถ์แปลว่า “ ท่าเหนือ ” เนื่องจากในสมัยก่อนพ่อค้าจะนำสินค้ามาจากหลวงพระบาง น่าน หรือเมืองเหนือ อื่น ๆ ไปขายทางใต้ เช่น พิษณูโลก นครสวรรค์ อยุธยา กรุงเทพฯ หรือสินค้าจากทางใต้จะนำขึ้นเหนือ ต้องแวะพักกัน ตามท่าน้ำจอดเรือของอุตรดิตถ์ ทำให้มีการแลกเปลี่ยนสินค้าและวัฒนธรรม ตลอดจนการโยกย้ายถิ่นที่อยู่อาศัยของกลุ่มชนต่าง ๆ ตามแนวลำน้ำเกิดขึ้น อุตรดิตถ์ เคยเป็นตำบลหนึ่งชื่อ “ บางโพท่าอิฐ ” ขึ้นกับเมืองพิชัยตั้งอยู่ริมฝั่งขวาของแม่น้ำน่านและมีความเจริญอย่างรวดเร็ว เพราะเป็นเมืองท่าเรือขนถ่ายสินค้าพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5 ได้เสด็จถึง “ บางโพท่าอิฐ ” เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2444 โดยเรือพระที่นั่งได้จอด ณ บริเวณหน้าวัดวังเตาหม้อ ซึ่งก็คือ วัดท่าถนน ตำบลท่าอิฐ อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ ในปัจจุบันต่อมาทรงพระราชดำริเห็นว่า ตำบลบางโพท่าอิฐ คงจะเจริญต่อไป จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งเป็นเมือง เรียกว่า “ เมืองอุตรดิตถ์ ” เนื่องจากเมืองอุตรดิตถ์ มีผู้คนมาอยู่อาศัยประกอบการค้ามากขึ้น ในขณะที่เมืองพิชัยโรยไป และเมื่อ พ.ศ. 2457 พระบาทสมเด็จพระมงกฏเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนคำว่า “ เมือง ” เป็น “ จังหวัด ” ดังนั้นเมืองอุตรดิตถ์ จึงเป็นจังหวัดอุตรดิตถ์ ตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา
ปี พ.ศ. 2539 เพื่อรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์ท่าน ชาวจังหวัดอุตรดิตถ์ ได้เห็นพ้องต้องกัน สร้างพระบรมราชานุสาวรีย์ รัชกาลที่ 5 ณ บริเวณลานอเนกประสงค์ริมน้ำน่าน และกระทำพิธีอัฐเชิญขึ้นประดิษฐาน ณ แท่นชัยประดิษฐานประวัติความเป็นมาสมัยต่าง ๆจังหวัดอุตรดิตถ์ ตั้งอยู่ทางภาคเหนือตอนล่าง เมืองแห่งพระแท่นศิลาอาสน์ ตำนานเมืองลับแล ที่มีแม่ม่ายและสาวสวย เมืองแห่งลางสาดหวานหอม และบ้านเกิดของพระยาพิชัยดาบหักขุนศึกคู่บารมีของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช อุตรดิตถ์เป็นเมืองที่มีความสำคัญทางด้านประวัติศาสตร์มาแก่อดีตกาล โดยมีประวัติความเป็นมาอันยาวนาน ผ่านพัฒนาการมาหลายยุคหลายสมัยสมัยก่อนประวัติศาสตร์ซึ่งเป็นสมัยโบราณก่อน พ.ศ. 1000 ยังไม่มีตัวอักษรใช้กันอุตรดิตถ์ก็คงมีคนอาศัยอยู่แล้วเพราะหลักฐานจากการค้นพบกลองมโหระทึกทำด้วยทองสัมฤทธิ์ที่ตำบลท่าเสา อำเภอเมืองอุตรดิตถ์เมื่อปี พ.ศ. 2470 ทำให้เราทราบว่า อุตรดิตถ์เป็นดินแดนที่มีผู้คนเข้ามาอาศัยอยู่ก่อน พ.ศ. 1000 แล้วเพราะโบราณวัตถุที่ค้นพบดังกล่าวเป็นโลหะที่มีใช้กันอยู่ในยุคสัมฤทธิ์ หรือยุคโลหะตอนต้น อันเป็นยุคก่อนประวัติศาสตร์นั่นเอง ภูมิอากาศ
ได้รับอิทธิพลจากกระแสลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือและตะวันตกเฉียงใต้ มีความชื้น และความร้อนสูง ในฤดูร้อนอากาศจะร้อนจัด อุณหภูมิเฉลี่ย 35 องศาเซลเซียส อากาศเย็นสบายในฤดูหนาวและมีฝนตกชุกในฤดูฝนทรัพยากรธรรมชาติจังหวัดอุตรดิตถ์ มีทรัพยากรป่าไม้ที่สมบูรณ์ มีทรัพยากรแร่ธาตุหลายชนิด เช่น แร่พลวง เหล็กทองแดง ยิบซั่ม ใยหิน ดินขาว ทัลค์ แต่ยังไม่ได้นำไปใช้ในทางเศรษฐกิจ และมีแหล่งน้ำธรรมชาติที่สำคัญ ได้แก่ แม่น้ำน่าน ไหลผ่านเขตจังหวัดเป็นระยะความยาวถึง 160 กิโลเมตร แม่น้ำปาด ห้วยแม่พูล คลองแม่พร่อง ห้วยน้ำพี้ คลองตรอน ห้วยน้ำลอก นอกจากนั้นมีเขื่อนและฝาย กักเก็บน้ำเพื่อการชลประทาน คือ เขื่อนสิริกิติ์ ฝายหลวงลับแล ฝายสมเด็จพระศรีนครินทร์ เป็นต้น
การปกครอง
การปกครองจังหวัดอุตรดิตถ์แบ่งเขตการปกครองตามลักษณะการบริหารราชการส่วนภูมิภาคและการบริหารราชการส่วนท้องถิ่นดังนี้ การปกครองส่วนภูมิภาคแบ่งออกเป็น 9 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมืองอุตรดิตถ์ อำเภอลับแล อำเภอตรอน อำเภอพิชัย อำเภอน้ำปาด อำเภอฟากท่า อำเภอบ้านโคก และอำเภอทองแสนขัน 65 ตำบล และ 523 หมู่บ้าน
การปกครองส่วนท้องถิ่นประกอบด้วย องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง เทศบาล 2 แห่ง ได้แก่ เทศบาลเมืองอุตรดิตถ์ เทศบาลตำบลศรีพนมมาศ และสุขาภิบาล 14 แห่งประชากรในปี พ.ศ. 2536 จังหวัดอุตรดิตถ์มีประชากรทั้งสิ้น 475,564 คน และร้อยละ 80 ประกอบอาชีพทางการประมงน้ำจืด เลี้ยงสัตว์ อุตสาหกรรมในครัวเรือน และการพาณิชย์
การเมือง
จังหวัดอุตรดิตถ์ แบ่งเขตการเลือกตั้งออกเป็น 1 เขต และมีสมาชิกสภา ผู้แทนได้ 3 คน ประชาชนชาวจังหวัดอุตรดิตถ์มีความตื่นตัวทางการเมืองในระดับปานกลางลักษณะสังคมสภาพพื้นที่ของจังหวัดอุตรดิตถ์ อยู่ในเขตรอยต่อแห่งวัฒนธรรมล้านนา ลาว และภาคกลาง เป็นผลให้ลักษณะวิถีชีวิตความเป็นอยู่ ภาษาถิ่นและงานประเพณีพื้นบ้านต่าง ๆ มีลักษณะผสมผสาน ประชาชากรบางส่วนพูดภาษาไทยภาคกลาง บางส่วนพูดภาษาล้านนา และบางส่วนพูดภาษาลาว เป็นต้น สภาพทางเศรษฐกิจจังหวัดอุตรดิตถ์มีผลผลิตสาขาที่ส่งผลต่อเศรษฐกิจของจังหวัดคือ สาขาการเกษตร รองลงไปคือการอุตสาหกรรม การประมง และการพาณิชย์พืชเศรษฐกิจของจังหวัดที่สำคัญ คือ ลางสาด มีการปลูกมากที่สุดในประเทศ นอกจากนี้ก็มี ทุเรียน เงาะ มังคุด ส่วนพืชไร่ที่เป็นพืชเศรษฐกิจคือ ข้าว อ้อย ข้าวโพด ถั่วต่าง ๆ และยาสูบมีพื้นที่ปลูกอ้อยมากเพราะมีโรงงานน้ำตาลถึง 2 แห่ง มีโรงงานผลิตภัณฑ์อาหารกระป๋องมีการทำอุตสาหกรรมในครัวเรือนหลายอย่างเช่น การทำไม้กวาดตองกง การทอผ้า การจักสานเครื่องใช้ไม้ไผ่ การทำเครื่องปั้นดินเผา การตีเหล็กทำเครื่องใช้เกษตรกรรมและทำมีด เป็นต้น สภาพความคล่องตัวของเศรษฐกิจ ส่วนใหญ่จะอยู่ในเขต อำเภอเมือง อำเภอลับแล อำเภอพิชัย มีธนาคารพาณิชย์คอยให้บริการอยู่หลายแห่ง จากสภาพทั่วไปแล้วจังหวัดอุตรดิตถ์มีค่าครองชีพของประชากรอยู่ในระดับปานกลาง
การเดินทาง
จังหวัดอุตรดิตถ์นับเป็นศูนย์กลางการเดินทางแห่งหนึ่งในเขตภาคเหนือตอนล่าง มีบริการเดินทางโดยรถไฟและรถโดยสารทั้งธรรมดาและรถปรับอากาศ บริการขนส่งระหว่างจังหวัดและระหว่างอำเภอ การเดินทางและการขนส่งนิยมใช้บริการของการรถไฟฯ ซึ่งใช้กันมานับแต่สมัยรัชกาลที่ 5 ที่มีการสร้างทางรถไฟสายเหนือและเส้นทางรถไฟผ่านชุมชนใหญ่ ๆ ที่ขนส่งพืชไร่และผลไม้หลายแห่ง มีสถานีรถไฟย่อย ๆ รับ-ส่งสินค้าตามรายทางมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเขตเทศบาลเมืองอุตรดิตถ์ มีสถานีรถไฟบริการ 3 แห่งคือ สถานีอุตรดิตถ์ สถานีศิลาอาสน์ และสถานีท่าเสา สอบถามรายละเอียดการเดินทางได้ที่ สถานีรถไฟอุตรดิตถ์ โทร. ( 055) 411023 การบริการเดินทางโดยรถประจำทางนั้นมีบริการรถโดยสารจากจังหวัดใกล้เคียงสู่อุตรดิตถ์และผ่านอุตรดิตถ์ ทั้งรถธรรมดาและรถปรับอากาศ สอบถามรายละเอียดการเดินทางได้ที่ โทร.( 055) 411940
